OSMAN ŞİMŞEK


Konuşmama başlamadan evvel Şahsım ve Bakanlığım adına sizleri sevgi ve saygıylarımla selamlıyorum.

Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü;
· Üreticinin teşkilatlanması,
· Teşkilatlanmış üreticinin desteklenmesi ve denetlenmesi,
· Tarımsal eğitim ve yayım hizmetleri görevlerini yürütmektedir.

Tarımını geliştirmiş, Üreticileri Sosyo-ekonomik ve Sosyo-kültürel bakımdan kalkınmış olan ülkelerde, üretici organizasyonlarının üst düzeyde geliştiği ve kırsal kalkınmada önemli rol oynadığı görülmektedir.
Küreselleşen dünyada, önlerde yer almanın en önemli koşulu, ülkeler arasında ve daha da önemlisi sektörler arasında kıyasıya yaşanan rekabet ortamında, başarılı olmaktır.

Başarılı olmanın ve de bu başarıyı sürekli kılmanın en önemli koşulu, üretmek, daha çok üretmek ve bunun yanında , üretimde kârlılık, verimlilik ve kaliteyi yakalamakla mümkündür.

Tüm sektörlerde yapılan üretimde karlılık ve verimliği temin etmenin en önemli ilkesi, girdi maliyetlerinin düşürülmesidir. Kalite ve ucuz maliyetle daha çok üretim artık her sektörün sloganı olmuştur.

Serbest Pazar ekonomisi kurallarının hakim olduğu ülkelerde kalkınmanın gerçekleştirilmesinde ve temel ekonomik politikaların uygulanmasında değişik organizasyonlar faaliyet göstermektedir. Bu organizasyonlar içinde, devlet sektörü ile özel teşebbüslerin yanında, fertlerin güçlerinin sınırlı olmasından dolayı ortak menfaatlerin korunması ve ekonomik problemlerin çözümlenmesi için kendi hür iradeleri ile kurdukları Üretici organizasyonlarının önemli yeri vardır.
Gelişmiş ülkelerdeki çiftçi örgütlerinin yapıları ve çalışmaları incelendiğinde, genel olarak üç boyutlu bir tarımsal örgütlenme yapısının mevcut olduğu görülmektedir.

Kooperatifler, Üretici Birlikleri ve Ziraat Odalarından oluşan bu üçlü yapı içerisinde; kooperatifler, çiftçinin ekonomik kolu, Üretici Birlikleri, politika, yönlendirme ve lobi oluşturma kolu, Ziraat Odaları ise Hükümet ile çiftçi arasında köprü oluşturan mesleki koludur. Bu yapılanmada organizasyonların görev ve fonksiyonlarının birbirini tamamlar mahiyette olması çok önemlidir.

Ülkemizde küçük ölçekli ve aile işletmeleri şeklinde faaliyet gösteren üreticilerin üretimden pazarlamaya kadar olan safhalarda verim, gelir ve maliyetler açısından avantajlı bir konumda bulunmasını sağlamak amacıyla 1996 yılından beri çıkarılamayan Üretici Birlikleri Yasası Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Merkez Birliklerinin ve Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin mutabakatı sağlanarak 06 Temmuz 2004 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.

Tarımsal Üretici Birliklerinin Amacı;
· Üretimi talebe göre planlamak, ürün kalitesini iyileştirmek,
· Pazara geçerli norm ve standartlara uygun ürün sevk etmek,
· Ürünlerin ulusal ve uluslar arası ölçekte pazarlama gücünü artırıcı tedbirler almaktır.

2005 yılı sonu itibariyle 8108 kurucu üye tarafından 120 Üretici Birliğinin kuruluşu tescil edilmiş ve 7 Süt Üreticileri Birliği bir araya gelerek Süt Üreticileri Merkez Birliği'nin kuruluşunu gerçekleştirmişlerdir.
Ürün veya ürün grubu bazında dağılım ise; Meyve ürünleri (38),Sebze ürünleri(16),Süs Bitkileri (4),Hayvansal ürünler (52), Tahıl ve çay (10)

Benzerlikler :
-Her iki örgütlenme de tarımsal amaçlı olup, kırsal kesimdeki üreticilerin gelir ve refah seviyesini arttırmaya yönelik olup, kuruluşları Bakanlığımızın iznine tabidir.
-Örgütlenme gönüllülük ilkesi paralelinde olup, yönetim biçimleri de demokratiktir.
-Yönetim ve denetim organları bakımından benzer özellikler taşımaktadırlar.
-Kurucuları ve ortakları tarımsal üretim yapan çiftçilerdir.

Farklılıklar :
-Örgütlenme yapıları bakımından benzer özellikler taşımakla birlikte,Kooperatifler ortaklarının ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarını gidermeye yönelik olarak değişik faaliyetleri yanında; tarımsal üretimde, üretimden pazarlamaya kadar olan tüm faaliyetleri kapsamakla birlikte, üretici birlikleri ağırlıklı olarak pazarlama organizasyonlarıdır.

-Kooperatif ve Üretici Birliklerinin kuruluş izinleri Bakanlıkça yapılmakla birlikte, Kooperatiflerin tüzel kişilik kazanımında ticaret siciline kaydolma ve ilan zorunluluğu varken, üretici birliklerinde bu zorunluluk bulunmamakta ve Bakanlığın kuruluş onayı ile tüzel kişilik kazanmaktadırlar.
-Kooperatifler değişik tarımsal faaliyetleri birlikte gerçekleştirmeye yönelikken, üretici birlikleri ürün ve ürün grubundaki örgütlenmelerdir.
-Kooperatifler en az 7 kişi ile kurulabilmekte iken, üretici birlikleri belli bir üretim kapasitesine sahip olmak üzere en az 16 kişi tarafından ve asgari İlçe düzeyinde kurulabilmektedirler.
-Üretici birlikleri üretimi talebe göre planlamak, üretim planlamasını gerçekleştirmek, ürün kalitesini iyileştirmeye yönelik pazarlama organizasyonları olup, üyelerine gelirlerinden pay dağıtmamasına karşın, kooperatifler faaliyetleri sonucu oluşan müspet gelir-gider farklarını ortaklarına ristrun olarak dağıtabilmektedirler.
- Kooperatifler köy bazlı kurulabilmekte iken üretici birlikleri en az ilçe düzeyinde kurulabilmektedir.
Ülkemizin AB' ne girme sürecinde müzakere konularının önemli bölümünü tarım teşkil etmektedir. Tarımımızın AB' ne uyumlu hale getirilmesi ve müzakere sürecinin kısaltılması konusunda yapılacak çalışmalarda özel sektörle birlikte çiftçi organizasyonlarına önemli görevler düşmektedir.

Bu nedenle kırsal alanda yeni bilgi ve teknolojilerle donatılmış güçlü ve sağlıklı bir örgütlenmeye ihtiyaç vardır.
Ülkemizde gelişmiş ülkelerin aksine, çiftçi organizasyonlarının yeterli düzeyde etkin olmadığı bu organizasyonların sayısal olarak fazla olmasına rağmen üretimden pazarlamaya kadar tüm kanallarda etkin bir güce sahip olmadıkları bilinmektedir.

Üreticilerin tarımsal girdi ve kredi ihtiyaçlarının temin edilmesi, ürettikleri ürünleri değerlendirerek en uygun fiyatla satışının sağlanması ve küçük işletmelerin ülkemiz ekonomisinde önemli birer varlık haline gelebilmesi için Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerimizin etkili bir biçimde geliştirilmesi gerekmektedir.
Kooperatifçilik, özellikle kırsal alanda dağınık, düzensiz imkanları birleştiren, geliştiren ve güçlendiren ona milli nitelikler kazandıran mükemmel bir dayanışma aracıdır.
2005 yılı sonu itibariyle ülkemizde 11.949 Tarımsal Amaçlı Kooperatif ve bunların 4.864.202 ortağı bulunmaktadır. Ayrıca bu kooperatiflerin 132 Üst Birliği, 7 Merkez Birliği ve 1 S.S. Türkiye Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Milli Birliği mevcuttur.

Bakanlığımız, kırsal alanda kurulmuş olan Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere, yöre ekonomisine ve milli ekonomiye katkı sağlamak amacıyla tarımsal üretimi ve istihdamı arttırıcı, tarımsal ürünleri değerlendirici, ortaklarına uygun şartlarda girdi sağlayıcı, çiftçilerimizin refah seviyesini yükseltici, tarımsal sanayiyi geliştirici, el sanatları ve pazarlamayla ilgili proje konuları vermekte ve bu projeleri teknik ve düşük faizli kredilerle desteklemektedir.

Bakanlığımızca proje konusu verilmiş kooperatifler, yatırım programlarında yer almaları halinde, proje sabit yatırımının öncelikli yörelerde %85'ine diğer yörelerde ise %80'ine kadar olan kısmı Devlet Yardımı ile desteklenmekte olup, bu kredilerin faiz oranı %5'dir.

Uygulanan projelerde vade ise Ortaklar Mülkiyetindeki projelerde birinci yılı ödemesiz, ikinci yılı faiz ödemeli 7 yıl, diğer projelerde ise 12 yıldır.

Kooperatif projelerine Genel Bütçe dışında, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fon'unun bağlı olduğu Devlet Bakanlığı ile imzalanan protokol çerçevesinde "Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi" hazırlanmıştır.
Bu proje ile kooperatiflere Süt Sığırcılığı ile Damızlık Koyun Yetiştiriciliği projeleri uygulatılmıştır. Bu projeler 2 yılı ödemesiz olmak üzere toplam 5 yıl vadeli olup, faizsizdir.

Yoksullukla mücadele kapsamında ekonomik ve sosyal yoksunluk içinde bulunan kişi ve ailelerin gelir seviyelerini yükseltmek, istihdamı arttırmak, tarımsal ürünleri mahallinde değerlendirmek için "Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi"'nin uygulamaya konulmasıyla geçmiş yıllarda ortalama 35-40 kooperatif desteklenebilirken, yani; 1990-2002 yılları arasında 600 kooperatif programa alınarak desteklenmişken, 2003, 2004 ve 2005 yıllarında gerek Genel Bütçe ve gerekse Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi çerçevesinde toplam 629 kooperatif programa alınarak desteklenmiştir.
Gelişmiş Ülkelerde olduğu gibi Ülkemizde de tarımı geliştirmek ve üreticilerimizin kalkınmasını sağlamak için; kırsal alandaki örgütlenmenin yeterli düzeye çıkarılması, yatay ve dikey teşkilatlanmanın tamamlanması ve üretimden pazarlamaya kadar olan tüm kanallarda bu organizasyonların etkin bir hale getirilmesi için, 2003 yılından itibaren Ülkemizde faaliyet gösteren Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerin sorunları ve çözüm yolları konusunda Makamın onayı ile koordinatörlüğümde bir çalışma başlatılmıştır.

Konu ile ilgili olarak yapılan çalışmalar sonucunda ülkemizde kurulmuş olan Tarımsal Amaçlı Kooperatif Merkez Birliklerinin gerek kendi aralarında ve gerekse Bakanlığımızla olan ilişkilerinde yeterli koordinasyonun olmadığı tespit edilmiş ve bu tespitler ışığında, yapılan toplantılar sonucunda; Mevzuat, Projelendirme, Teşvik ve Destekleme, Pazarlama, Eğitim-Yayım ve Kooperatifler arası işbirliği konularında alt çalışma kurulları oluşturulmuştur.
Çalışma kurulları ile Merkez Birliklerinin ortak çalışmaları sonucunda AB'den ve Üniversitelerin konu uzmanlarının katılımı ile çeşitli panel ve toplantılar düzenlenmiş olup, bu toplantılar sonucunda ise;
· Hayvancılıkla ilgili politikalar üretmek, stratejiler belirlemek ve hayvancılıkla uğraşan kooperatifleri bir çatı altında toplamak amacı ile "Hayvancılık Kooperatifleri Merkez Birliği", benzer gerekçelerle de "Su ürünleri Kooperatifleri Merkez Birliği"nin kuruluşuna izin verilmiştir.

· Süt teşvik primlerinde yer almayan kooperatiflerin uygulamaya yeni konulan tebliğlerde yer alması ve bu primlerden daha fazla faydalanması sağlanmıştır.
· Tarımsal amaçlı kooperatiflere kullandırılan kredilerden Ziraat Bankası'nca kesilen % 2,5 oranındaki hizmet komisyonu, banka ile yapılan görüşmeler sonucunda %1'e düşürülmüştür.
· Ödeme güçlüğü içinde bulunan kooperatiflerin borçları yeniden yapılandırılmıştır.
· Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile yürütülen ortak çalışmalar sonucunda, 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun ilgili maddelerinin değiştirilmesi için ön çalışmalar tamamlanmıştır.
· Su ürünleri sektöründe ÖTV'nin alınmaması konusunda yapılan çalışma sonuçlanmış olup, ÖTV'siz yakıt uygulaması 01/01/2004 tarihinden itibaren başlatılmış, böylece 1.35 YTL/lt olan mazot 0.65 YTL/lt olarak verilmeye başlanmıştır.
· Ayrıca 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu hükümlerine tabi olarak kurulan kooperatifler; Tarımsal kalkınma, Sulama ve Su ürünleri Kooperatiflerinin kuruluş işlemlerinin daha ekonomik şekilde yürütülmesi, örgütlenmenin hızlandırılması ve kuruluş masraflarının azaltılması amacıyla 1984 yılından 2004 yılına kadar Genel Müdürlüğümüzün yetkisinde olan Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerin kuruluşu, 2004 yılında İl Müdürlüklerine devredilmiştir. Tarımsal Kalkınma, Sulama ve Su Ürünleri Kooperatiflerinin kuruluş işlemlerinin 2004 yılında İl Müdürlüklerine devredilmiş olması nedeniyle anasözleşme değişikliklerinin de 2006 yılı itibariyle İl Müdürlüklerince yürütülmesi uygun görülmüştür.
· Genel Müdürlüğümüz ile Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Merkez Birliklerinin ortak girişimi (TAKOG)'nin ortaklaşa yürüteceği Çiftçi Örgütlerinin Kurumsal Geliştirilmesi Projesi uygulamaya konulmuştur. Bu proje ile 1350 çiftçi örgütü bünyesindeki ortaklara teorik ve pratik düzeyde eğitim desteği verilecektir.
· Çiftçi Örgütlerinin Kurumsal Geliştirilmesi Projesinin amacı;
o Mevcut tarımsal kooperatifler ve diğer çiftçi örgütleri ile işbirliği yaparak bağımsız ve verimli çiftçi örgütlerinin gelişimi desteklemek,
o Yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde çiftçi ve kırsal alanda yaşayan nüfusa hizmet verebilecek nitelikte güçlü çiftçi örgütlerini oluşturmak,
o Çiftçi örgütlerinin kurumsal kapasitelerinin güçlendirilmesi yoluyla etkin çiftçi örgütleri modeli oluşturmak ve bu modeli tüm ülke düzeyine yaygınlaştırmak,
o Çiftçi örgütlerinin güçlendirilmesi için mevzuat ve denetim alt yapılarının geliştirilmesine destek ve katkılarını sağlamak,
o Projenin bütçesi iç ve dış kaynak olarak 10.6 Milyon Dolar'dır ve tamamı hibedir.
· Yine Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı, Avrupa Birliği'ne katılım politikasının bir parçası olarak, uluslar arası fonların özellikle Avrupa Birliği fonlarının kullanım potansiyelini geliştirmeye yönelik olmak üzere yerel bazda kapasite oluşturmak amacıyla tasarlanmış ve uygulamaya konulmuş bir programdır.

Program, kırsal alanda yaşayan ve faaliyet gösteren bireyler ve bunların oluşturmuş oldukları gruplara yönelik olarak "katılımcılığın" geliştirmesini, var olan beşeri sermayenin yükseltilmesini, sermayenin kendi bölgesinde yani kırsal alanda değerlendirilmesini amaçlamaktadır.

Tarıma dayalı sanayinin yeterince gelişmemiş olması ver tarımsal ürünlerin yeterice işlenememiş olması sonucu tarım ürünlerinden yeterli katma değer elde edilmemektedir. Tarıma dayalı sanayi yoksunluğundan dolayı çoğu ürün herhangi bir işleme, paketleme ve pazarlama içermeden yurt dışına ihraç edilmekte olup, tarımsal ihraç ürünlerinden edinilen gelirlerde artış sağlanamamaktadır. İleri tarımın yapıldığı ülkelerde tarımsal ürünlerin yaklaşık %60'ı ülkemizde ise sadece %25-30'u gıda sanayinde değerlendirilebilmektedir. Katılımcı Yatırım Programlarının uygulama amaçlarından biri de bunu gidermektir.

Programın Bütçesi
Dünya bankası ikraz anlaşmasınca 2005-2007 yılları için tahsis edilmiş proje bütçesi 30 milyon Dolardır.

Yatırım Konuları
Programın 2005 yılı ekonomik yatırım konuları kapsamında yatırım konuları; mısır kurutma ve depolama, süt toplama- işleme, meyve-sebze işleme, depolama, ambalajlama, paketleme, alternatif enerji kaynakları kullanılan seraların yapımı ile et işleme (Hatay, Malatya, Bolu), bakliyat işleme ve paketleme (Denizli) ve arı ürünleri işleme ve ambalajlamadır. (diğer proje illerinde)

Alt yapı yatırım konuları kapsamında; 2005 yılında kamu hizmetlerinin etkinliğini arttırmaya yönelik mevcut alt yapı tesislerinin (köy yolu, köy içme suyu, köy kanalizasyonu, köy bazlı sulama tesisleri gibi) iyileştirilmesi ve geliştirilmesi için kaymakamlıklar ile köylere hizmet götürme birlikleri tarafından proje teklifi sunulmuştur.

Program İlleri
Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı 16 İl bazında (Adıyaman, Ardahan, Artvin, Batman, Bolu, Burdur, Çanakkale, Denizli, Gümüşhane, Hatay, Karaman, Konya, Malatya, Niğde, Rize ve Tokat) pilot olarak uygulanmaktadır.

Yatırımlara Verilecek Hibe Desteği Tutarları
Programdan desteklenecek projeler için hibe miktarı üst limiti; bireysel başvurularda 17.500 Doları, grup başvuruların ekonomik amaçlı yatırımları için 125.000 Dolar, alt yapı yatırımı başvurularında 225.000 Doları geçmemesi ikraz anlaşmaları hükümleri gereğince zorunludur.

Proje Başvuruları ve Değerlendirme Sonuçları
Ekonomik faaliyetlere yönelik yatırım konularında 283 adet, alt yapı yatırımı konularında ise 545 olmak üzere, toplam 828 adet proje başvurusu İl Müdürlüklerimize yapılmıştır.

828 yatırım teklifinin değerlendirme süreci neticesinde ekonomik amaçlı yatırım tekliflerinden 53, alt yapı amaçlı yatırım tekliflerinden 106 olmak üzere program amaçlarına uygun toplam 159 projeye hibe desteği verilmesi uygun bulunmuştur.

Program kapsamında 1.etap başvurularına verilecek hibe desteği tutarı yaklaşık 17 milyon YTL'dir. Program 2006 yılında Türkiye genelinde tüm illerde uygulanacaktır.Tarımsal üretimin ve buna bağlı olarak da çiftçilerin gelir düzeyinin arttırılması, tarım yapılan alanlarda birim sahadan ve hayvansal üretimde hayvan başına daha çok ve kaliteli ürün alınmasıyla mümkündür. Bunun gerçekleştirilebilmesi çiftçinin eğitimi ile yörelerin ekolojik şartları göz önüne alınarak yapılan programlı tarımsal yayım hizmetleri ile mümkündür. Çiftçilere yeni bilgi ve teknolojilerin iletilebilmesi, dolayısıyla tarım yapılan alanlarda birim sahadan ve hayvansal üretimde hayvan başına daha çok ve kaliteli ürün elde edilebilmesi için çiftçilere programlı tarımsal yayım hizmetleri götürülmektedir.

Tarımsal yeniliklerin çiftçilerimize ulaştırılması ve çiftçilerimizin ihtiyaç duyduğu bilgilerin onlara en kısa sürede verilmesi ve sorunların bir an önce yerinde çözümlenebilmesi amacıyla "Köy Merkezli Tarımsal Üretime Destek Projesi" hazırlanarak uygulamaya konmuştur. Proje kapsamında 1000 köyde 1000 Tarım Gönüllüsü (Ziraat Mühendisi ve Veteriner Hekim) Tarım Danışmanı olarak görev yapmaktadır. Bu projeyle yayımın özelleşmesine zemin hazırlanacak ve tarımda danışmanlık sektörü gelişmiş olacaktır.